Wstęp
Anda Kitschman, właściwie Anne Weiner Kitschmann, to postać, która na stałe wpisała się w historię polskiej muzyki i teatru. Urodziła się 9 grudnia 1895 roku w Wiedniu, a zmarła 10 października 1967 roku w Krakowie. Była pierwszą Polką, która studiowała dyrygenturę, a jej osiągnięcia obejmowały nie tylko dyrygenturę, ale również kompozycję, śpiew oraz aktorstwo. Jej życie i kariera to historia nie tylko osobistych sukcesów, ale także wpływu na rozwój muzyki teatralnej w Polsce.
Wczesne lata i edukacja
Anda Kitschman pochodziła z rodziny o artystycznych tradycjach. Jej ojciec, Adolf Kitschmann, był reżyserem teatralnym, co niewątpliwie wpłynęło na jej zainteresowania artystyczne. W 1911 roku ukończyła z wyróżnieniem Szkołę Kapelmistrzowską przy Akademii Muzycznej w Wiedniu. To wydarzenie miało ogromne znaczenie, ponieważ była pierwszą Polką, która zdobyła ten tytuł. Jej sukcesy edukacyjne otworzyły przed nią drzwi do kariery artystycznej.
Początki kariery artystycznej
Po ukończeniu studiów Anda wróciła do Lwowa, gdzie rozpoczęła swoją karierę jako kompozytorka. W 1912 roku zadebiutowała operetką pt. „Paź złotowłosy”. Ten utwór szybko przyciągnął uwagę krytyków i publiczności, a Kitschman zaczęła zdobywać popularność jako twórczyni i wykonawczyni sztuk muzycznych. Rok później jej miniatura baletowa „Mazurek” została wystawiona w Teatrze Nowości w Warszawie.
Współpraca z teatrem i kabaretami
Anda Kitschman była niezwykle wszechstronną artystką. Debiutując jako dyrygentka 8 sierpnia 1913 roku w warszawskim Teatrze Nowości podczas premiery pantomimy „Sumurun”, zyskała uznanie jako utalentowana dyrygentka. W tym samym teatrze pracowała do 1918 roku, przygotowując liczne operetki takie jak „Targ na dziewczęta”, „Figlarne kobietki” czy „Florabella”. Jej talent do dyrygowania był zauważany przez wielu współczesnych jej artystów.
Kitschman występowała również jako pianistka i piosenkarka w warszawskich kabaretach takich jak „Miraż”, „Czarny Kot” czy „Argus”. W tym okresie prezentowała swoje własne utwory muzyczne z dużym temperamentem, akompaniując sobie na fortepianie.
Okres międzywojenny i działalność po wojnie
Po I wojnie światowej Anda Kitschman skoncentrowała się na działalności we Lwowie. W latach 1918-1921 występowała w kabarecie „Czwórka”, gdzie pełniła funkcje pieśniarki, autorki tekstów oraz kompozytorki. W 1920 roku zaczęła prowadzić teatr żołnierski, a dwa lata później rozpoczęła współpracę z Teatrem Miejskim we Lwowie. Jej talent doprowadził do licznych występów gościnnych m.in. w Krakowie i Stanisławowie.
Po powrocie do Warszawy w 1933 roku kontynuowała pracę z kabaretami oraz jako korepetytorka solistów w Teatrze Wielkim. Jej umiejętności były doceniane zarówno przez artystów, jak i publiczność.
Reżim wojenny i powojenne osiągnięcia
W marcu 1941 roku Anda Kitschman została aresztowana przez niemieckie władze okupacyjne w związku ze sprawą zabójstwa Igo Syma. Po wojnie zamieszkała w Krakowie, gdzie zaczęła odbudowywać swoją karierę artystyczną. W listopadzie 1946 roku współorganizowała pierwszy „Kabaret Siedem Kotów”, który szybko zdobył popularność.
Kitschman była także kierownikiem muzycznym w teatrach krakowskich oraz komponowała muzykę do wielu spektakli teatralnych. Do jej najbardziej znanych dzieł należą m.in.: „O krasnoludkach i sierotce Marysi”, „Z biegiem Wisły”, oraz „Królowa śniegu”. Jej twórczość była różnorodna i obejmowała zarówno kompozycje dla dzieci, jak i dla dorosłych widzów.
Działalność twórcza i pamięć o artystce
Anda Kitschman była nie tylko utalentowaną dyrygentką, ale również autorką wielu znanych piosenek przedwojennych takich jak „Pojadę na spacer w Aleje”, „Anda” czy „Kniaginiuszka”. Po wojnie napisała wodewil „Igraszki balonikowe” oraz rozpoczęła pracę nad operetką „Burza nad Helikonem”. Przez całe życie zajmowała się tłumaczeniem tekstów sztuk teatralnych oraz operowych.
W swoich wspomnieniach opisała m.in. czasy pracy w kabarecie „Czwórka”, publikując je w tomie zatytułowanym „Dymek z papierosa” wydanym w Warszawie w 1959 roku. Anda Kitschman pozostawiła po sobie bogaty dorobek artystyczny oraz niezatarte ślady we współczesnej kulturze polskiej.
Zakończenie
Anda Kitschman była pionierką polskiej kultury muzycznej i teatralnej. Jako pierwsza Polka-dyrygentka, jej osiągnięcia przetarły szlaki dla przyszłych pokoleń artystów. Jej wszechstronny talent sprawił, że stała się jedną z kluczowych postaci polskiego życia kulturalnego XX wieku. Zmarła 10 października 1967 roku w Krakowie, a jej życie zostało uwiecznione na cmentarzu Rakowickim. Dziś pamięć o niej trwa nie tylko poprzez jej dzieła, ale także dzięki uznaniu jakie zdobyła zarówno za życia, jak i po śmierci.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).