14 września 2015 r. w 76 rocznicę napaści Niemców na Polskę w Centrum-Muzealnym w Palmirach odbyła się uroczystość patriotyczno - religijna dla upamiętnienia pamięci ofiar egzekucji w Puszczy Kampinoskiej. Mszę świętą za poległych i pomordowanych celebrował Jego Eminencja ksiądz Kardynał Kazimierz  Nycz Metropolita Warszawski. Odmówione były również Modlitwy Ekumeniczne wspólnie z kapłanami Prawosławnym i Pastorem. Następnie odbył się Apel Poległych. Na grobach pomordowanych zostały złożone wieńce i kwiaty.

Gospodarzami uroczystości byli Wojewoda Mazowiecki, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Dowództwo Garnizonu Warszawa, Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, Mazowiecki Pułk Saperów w Kazuniu, Kapituła Kampinosko-Bielańska, Kampinoski Park Narodowy, Muzeum- miejsce Pamięci Palmiry, Gmina Czosnów, Gmina Izabelin. Uroczystość wzbogacił chór i kompania honorowa Mazowieckiego Pułku Saperów z Kazunia.

W uroczystości wziął udział Prorektor SGGW Prof. dr hab. Marek S. Szyndel. Ze strony Stowarzyszenia Wychowanków SGGW wzięła udział delegacja w składzie: kol. Małgorzata Łuczak,  kol. Jan Fryczkowski,  kol. Stanisław Dunikowski, kol.  Zygmunt Santorski.

 

Ekumeniczną część rozpoczął Proboszcz Kościoła pw. Św. Franciszka z Asyżu w Izabelinie. Powitał Eminencję Arcybiskupa K. Nycza, przybyłych kapłanów, asystę Wojskową, Wicewojewodę Mazowieckiego Jacka Kozłowskiego, posła Mariusza Błaszczaka i wiernych. Przypomniał pamięć pomordowanych przywożonych nocą na miejsce kaźni. Powiedział, że likwidowano systematycznie inteligencję i działaczy społecznych. Dyrektor Kampinoskiego Parku Narodowego mgr inż. Mirosław Markowski podkreślił, starania leśników ówcześnie pracujących w lasach Puszczy Kampinoskiej, wyszukiwaniem miejsc pochówku pomordowanych i oznakowaniem mogił i grobów zbiorowych. Po zakończeniu części ekumenicznej Apel Poległych prowadził dowódca asysty wojskowej. 

Zbrodnia w Palmirach – Od pierwszych dni okupacji Niemcy stosowali brutalny terror wobec ludności Warszawy, wymierzony w pierwszym rzędzie w przedstawicieli polskich elit politycznych i intelektualnych. Przez okupantów niemieckich przeprowadzonych było szereg zbiorowych egzekucji w pobliżu wsi Palmiry na obrzeżach Puszczy Kampinoskiej. Między grudniem 1939 a lipcem 1941 funkcjonariusze SS i policji niemieckiej w Palmirach dokonywali masowych mordów obywateli polskich, zazwyczaj przywiezionych z warszawskich więzień i aresztów. Wśród zamordowanych znalazło się wielu przedstawicieli polskiej elity politycznej, intelektualnej i kulturalnej, których aresztowano w ramach tzw. Akcji AB. Palmiry stanowią najbardziej znany – obok Katynia – symbol martyrologii inteligencji polskiej w okresie II wojny światowej. Pierwsze egzekucje w Palmirach, na których temat zachowały się jakiekolwiek informacje miały miejsce 7 i 8 grudnia 1939 r. W styczniu i lutym 1940 miały miejsce w Palmirach liczne zbiorowe egzekucje. 14 stycznia 1940 Niemcy przeprowadzili w Warszawie zakrojone na szeroką skalę aresztowania i uliczne łapanki przypadkowych przechodniów. W więzieniach znalazły się setki ludzi, w tym 255 intelektualistów. Wśród zamordowanych znaleźli się m.in.: ksiądz prefekt Jan Krawczyk – dr teologii, proboszcz parafii w Wilanowie; Bogumił Marzec – adwokat; Bohdan Offenberg – wicedyrektor Funduszu Pracy; Zbigniew Rawicz-Twaróg – kapitan WP; Jacek Szwemin – architekt.  Między grudniem 1939 a lipcem 1941 na „polanie śmierci” w Palmirach miało miejsce, co najmniej 20 egzekucji, w trakcie, których okupanci niemieccy zamordowali ponad 1700 osób. W Palmirach zamordowanych zostało – zwłaszcza w czasie trwania Akcji AB – wielu działaczy i intelektualistów, wśród nich  znaleźli się m.in. liczni:

  • Działacze polityczni i społeczni – Maciej Rataj (marszałek Sejmu w latach 1922-1928), Mieczysław Niedziałkowski (działacz socjalistyczny, redaktor naczelny organu prasowego PPS „Robotnik”), Henryk Brun (przemysłowiec, poseł na Sejm RP, prezes Stowarzyszenia Kupców Polskich oraz Naczelnej Rady Zrzeszeń Kupiectwa Polskiego), Halina Jaroszewiczowa (posłanka na Sejm RP i senator), Jan Wajzer (doktor praw, sekretarz generalny Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku), Jan Laszkiewicz (działacz harcerstwa), Wiktor Łabędzki (lekarz, społecznik, założyciel Towarzystwa Przyjaciół Skierniewic), Ignacy Solarz (działacz ruchu ludowego,);
  • Urzędnicy– Ludomir Skórewicz (starosta grodzki warszawski), Tadeusz Henzlich (burmistrz Zakroczymia), Adolf Kutkowski (wiceburmistrz Łowicza), Jan Pohoski (wiceprezydent Warszawy), Adela Langman (urzędniczka Kapituły Niepodległości);
  • Prawnicy –Tadeusz Fabiani (adwokat), Zbigniew Wróblewski (adwokat, publicysta, naczelnik wydziału w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej);
  • Sportowcy – Janusz Kusociński, Feliks Zuber;
  • Intelektualiści i uczeni – Jan Bełcikowski (założyciel „Biblioteki Złotej Cywilizacji”), Witold Hulewicz (poeta, były dyrektor programowy rozgłośni wileńskiej Polskiego Radia oraz kierownik tamtejszego teatru „Reduta”), Stefan Kopeć (biolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego), Stefan Napierski (poeta, krytyk literacki, wydawca miesięcznika literackiego „Ateneum”), Kazimierz Zakrzewski (historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego).;
  • Inżynierowie – Józef Serafin Bardadin, Jan Bróg, Ludwik Dębicki, Wanda Janicka (inżynier ogrodnik), Wacław Koźniewski. 

Opracował: kol. Zygmunt Santorski

Zdjęcia wykonała Magdalena Kamińska